FaceBook  Twitter

 

Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι: «Αδελφοί Καραμαζόφ»

 

 

 

- Ω, πως τα λέτε, τι τολμηρά και ανώτερα λόγια – φώναξε η μαμά.  – Μιλάτε και τα λόγια σας μας διαπερνούν. Κι ωστόσο, η ευτυχία, που είναι η ευτυχία; Ποιος μπορεί να πει ότι είναι ευτυχισμένος; Ω, κι αφού ήσασταν τόσο καλός που μας επιτρέψατε σήμερα να σας δούμε για μια ακόμη φορά, θα ακούσετε όλα όσα την προηγούμενη φορά δεν μπόρεσα να σας πω, δεν τόλμησα να σας πω, όλα όσα με κάνουν να υποφέρω, εδώ και τόσον καιρό, τόσον καιρό! Υποφέρω, συγχωρήστε με, υποφέρω… - Με ένα παρορμητικό φλογερό συναίσθημα σταύρωσε τα χέρια της μπροστά του.

 

- Από τι συγκεκριμένα;

 

- Υποφέρω… από έλλειψη πίστης…

 

- Έλλειψη πίστης στον Θεό;

 

- Ω, όχι, όχι, δεν τολμώ καν να σκεφτώ κάτι τέτοιο, αλλά η μέλλουσα ζωή είναι ένα μυστήριο! Και κανείς, κανείς, βλέπετε, δεν μπορεί να το λύσει! Ακούστε, εσείς είστε θεραπευτής, είστε γνώστης της ανθρώπινης ψυχής· βεβαίως, δεν τολμώ να αξιώσω να με πιστέψετε εντελώς, αλλά σας ορκίζομαι ειλικρινά ότι η σκέψη για τη μέλλουσα, μετά θάνατον, ζωή με ταράζει μέχρι βασάνου, μέχρι φρίκης και τρόμου…

Και δεν ξέρω σε ποιον να απευθυνθώ, δεν τόλμησα σε όλη μου τη ζωή… Και να, τώρα τολμώ να απευθυνθώ σ’ εσάς… Ω, Θεέ μου, για ποια θα με περάσετε τώρα! – άπλωσε τα χέρια της.

 

- Μην ανησυχείτε για τη γνώμη μου – απάντησε ο γέροντας. – Πιστεύω απολύτως στην ειλικρίνεια της θλίψης σας.

 

- Ω, πόσο σας ευγνωμονώ! Ξέρετε, κλείνω τα μάτια και σκέφτομαι: αν όλοι πιστεύουν, πως εξηγείται αυτό; Και τότε σε διαβεβαιώνουν ότι όλα αυτά δημιουργήθηκαν από το φόβο μπροστά στα απειλητικά φαινόμενα της φύσης κι ότι όλα τα υπόλοιπα δεν υπάρχουν. Να, σκέφτομαι, όλη μου τη ζωή πίστευα ότι θα πεθάνω, και ξαφνικά δεν θα υπάρχει τίποτα, μόνο «κολλητσίδες θα φυτρώνουν στο μνήμα μου», όπως διάβασα σε κάποιο συγγραφέα. Αυτό είναι τρομερό! Πως, πώς να ξανακερδίσω την πίστη μου; Εδώ που τα λέμε, πίστευα μόνον τότε που ήμουνα παιδάκι, μηχανικά, χωρίς να το σκέφτομαι… Πως, πως αποδεικνύεται, ήρθα τώρα να εξομολογηθώ μπροστά σας και να σας ρωτήσω γι’ αυτό. Ξέρετε, αν χάσω κι αυτή την ευκαιρία, κανένας άλλος δεν θα μου απαντήσει σ’ όλη μου τη ζωή. Πως αποδεικνύεται, πώς να πειστώ; Ω, τι δυστυχία! Κοιτάζω γύρω μου και βλέπω ότι όλοι αδιαφορούν, σχεδόν όλοι, κανένας δεν νοιάζεται τώρα γι’ αυτό και μόνον εγώ δεν μπορώ να το αντέξω. Αυτό με σκοτώνει, με σκοτώνει!

 

- Αναμφίβολα σκοτώνει. Αλλά δεν μπορούμε να αποδείξουμε τίποτα, μόνο να πειστούμε μπορούμε.

 

- Πως, από τι;

 

- Από την εμπειρία της έμπρακτης αγάπης. Προσπαθήστε να αγαπήσετε τους πλησίον σας έμπρακτα και ακούραστα. Όσο θα προοδεύετε στην αγάπη, θα πείθεστε και για την ύπαρξη του Θεού και για την αθανασία της ψυχής. Αν στην αγάπη για τον πλησίον προχωρήσετε ως την πλήρη αυταπάρνηση, τότε αναμφίβολα θα πιστέψετε, και καμιά αμφιβολία δεν θα μπορεί να τρυπώσει στην καρδιά σας. Είναι δοκιμασμένο, είναι έτσι.

 

- Έμπρακτη αγάπη! Να πάλι ένα θέμα, και τι θέμα, τι θέμα! Ξέρετε, αγαπώ την ανθρωπότητα τόσο που, δεν θα το πιστέψετε, καμιά φορά σκέφτομαι να τα παρατήσω όλα, όλα όσα έχω, να αφήσω τη Lise, και να πάω να γίνω αδελφή του ελέους. Κλείνω τα μάτια, σκέφτομαι και ονειροπολώ, και τις στιγμές αυτές νιώθω μέσα μου μια απροσδιόριστη δύναμη. Κανένα τραύμα, καμιά πυώδης πληγή δεν θα μπορούσαν να με τρομάξουν. Θα έκανα πλύσεις και επιδέσεις με τα ίδια μου τα χέρια, θα γίνομουνα η νοσοκόμα αυτών των βασανισμένων, έτοιμη να φιλήσω αυτές τις πληγές…

 

- Είναι ήδη αρκετό και καλό το ότι το μυαλό σας ονειρεύεται κάτι τέτοιο, κι όχι τίποτα άλλο. Αστεία–αστεία θα κάνετε συμπτωματικά και στ’ αλήθεια κάποια καλή πράξη.

 

- Ναι, αλλά θα μπορούσα να κάνω για πολύ μια τέτοια ζωή; - φλογερά και σχεδόν παράφορα συνέχισε η κυρία. – Αυτό είναι το κυριότερο θέμα! Το πιο βασανιστικό για μένα θέμα. Κλείνω τα μάτια κι αναρωτιέμαι: θα άντεχες πολύ αν διάλεγες αυτό το δρόμο; Κι αν ο ασθενής, τις πληγές του οποίου πλένεις, δεν σου εκφράσει αμέσως την ευγνωμοσύνη του, αλλά αντιθέτως, αρχίσει να σε βασανίζει με τα καπρίτσια του, και χωρίς να εκτιμάει και να προσέχει τις φιλάνθρωπες υπηρεσίες σου, αρχίσει να σου φωνάζει, να απαιτεί άξεστα, να παραπονιέται μάλιστα σε κανέναν ανώτερο (όπως συμβαίνει συχνά με όσους υποφέρουν), τι θα γίνει τότε; Θα συνεχιστεί η αγάπη σου ή όχι; Και τότε, φανταστείτε, με φρίκη κατέληξα πια στο εξής: αν υπάρχει κάτι που θα μπορούσε να ακυρώσει στη στιγμή την «έμπρακτη» αγάπη μου για την ανθρωπότητα, αυτό είναι αποκλειστικά και μόνο η αχαριστία. Εν ολίγοις, δουλεύω επ’ αμοιβή, ζητάω την αμοιβή μου αμέσως, δηλαδή έπαινο και ανταμοιβή, για την αγάπη με αγάπη. Διαφορετικά είμαι ανίκανη να αγαπήσω κάποιον.

 

Ήταν σε κρίση ειλικρινέστατης αυτομαστίγωσης και αφού τέλειωσε, κοίταξε με προκλητική θεληματικότητα το γέροντα.

 

- Είναι ακριβώς το ίδιο που μου αφηγήθηκε, πάει καιρός βέβαια, ένας γιατρός – παρατήρησε ο γέροντας. – Ο άνθρωπος ήταν ήδη ηλικιωμένος και αδιαμφισβήτητα έξυπνος. Μιλούσε τόσο ειλικρινά όσο κι εσείς, αν και αστειευόμενος, αλλά αστειευόμενος θλιμμένα. Εγώ, λέει, αγαπώ την ανθρωπότητα, αλλά εκπλήσσομαι με τον ίδιο μου τον εαυτό: όσο πιο πολύ αγαπώ την ανθρωπότητα γενικώς τόσο λιγότερο αγαπώ τους ανθρώπους ειδικώς, δηλαδή μεμονωμένα, ως ξεχωριστά άτομα. Δεν είναι σπάνιες οι φορές, λέει, που στη φαντασία μου έφτανα σε παθιασμένες σκέψεις για το πώς θα συνδράμω τους ανθρώπους, κι ίσως πράγματι να είχα φορτωθεί το σταυρό του μαρτυρίου για χάρη των ανθρώπων, αν οι συνθήκες απαιτούσαν κάτι τέτοιο, αλλά στο μεταξύ, απ’ ότι ξέρω εκ πείρας, δεν είμαι σε θέση να ζήσω ούτε δυο μέρες με κάποιον στο ίδιο δωμάτιο. Με το που κάποιος θα έρθει πιο κοντά μου, αμέσως η προσωπικότητά του  καταπιέζει τον εγωισμό μου και περιορίζει την ελευθερία μου. Μπορώ μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο να μισήσω ακόμα και τον καλύτερο άνθρωπο: τον ένα γιατί του αρέσει το παρατεταμένο γεύμα, τον άλλο γιατί έχει συνάχι και ρουφάει διαρκώς τη μύτη του. Γίνομαι, λέει, εχθρός των ανθρώπων, με το που θα με πλησιάσουν. Κι όμως μου συνέβαινε πάντα: όσο πιο πολύ μισούσα τους ανθρώπους ως μονάδες τόσο φλογερή γινόταν η αγάπη μου για την ανθρωπότητα γενικώς.

 

- Τι να κάνω, λοιπόν; Τι να κάνω εν τοιαύτη περιπτώσει; Να ζήσω με την απελπισία;

 

- Όχι, διότι και το ότι νιώθετε συντετριμμένη είναι αρκετό. Κάνετε ό,τι σας είναι δυνατόν, θα σας αναγνωριστεί αυτό. Έχετε ήδη κάνει πολλά, αφού μπορέσατε να έχετε τόσο ειλικρινή και βαθιά επίγνωση του εαυτού σας! Αν όμως μιλήσατε τώρα και με μένα τόσο ειλικρινά μόνο με το σκοπό να αποσπάσετε τον έπαινό μου για την ειλικρίνειά σας, τότε, φυσικά, δεν θα πάτε πολύ μακριά ως προς το επίτευγμα της έμπρακτης αγάπης· έτσι θα μείνουν όλα στη φαντασία σας, και η ζωή θα περάσει σαν ψευδαίσθηση δίπλα σας. Εξυπακούεται ότι θα ξεχάσετε και τα περί μέλλουσας ζωής και με κάποιον τρόπο, στο τέλος, θα ησυχάσετε.

 

- Με τσακίσατε! Μόνο τώρα, να αυτήν εδώ τη στιγμή, καθώς μιλούσατε, κατάλαβα ότι πράγματι, όταν σας έλεγα ότι δεν αντέχω την αχαριστία, περίμενα μόνο τον έπαινό σας για την ειλικρίνειά μου. Με βοηθήσατε να δω μέσα μου, με νιώσατε και με εξηγήσατε σε μένα την ίδια.

 

- Αλήθεια λέτε; Τώρα πια, μετά την ομολογία σας αυτή, πιστεύω ότι είστε ειλικρινής κι έχετε καλή ψυχή. Ακόμα κι αν δεν φτάσετε ως την ευτυχία, να θυμάστε πάντα ότι είστε σε καλό δρόμο και προσπαθήστε να μη βγείτε απ’ αυτόν. Το βασικότερο, αποφύγετε το ψέμα, κάθε ψέμα, το ψέμα προς τον ίδιο σας τον εαυτό ιδίως. Να είστε προσεκτική με τα ψεύδη σας και να τα ελέγχετε προσεχτικά κάθε ώρα και λεπτό. Αποφύγετε επίσης την απαξίωση προς τους άλλους και προς τον εαυτό σας: ό,τι σας φαίνεται αποκρουστικό, εξαγνίζεται εκ του γεγονότος και μόνο ότι το παρατηρήσατε. Αποφύγετε επίσης το φόβο, αν και ο φόβος είναι απλώς συνέπεια του ψέματος. Μην φοβηθείτε ποτέ την μικροψυχία σας στην επίτευξη της αγάπης, ακόμα και τις άσχημες ενέργειές σας ως προς αυτό μην τις φοβάστε πολύ. Λυπάμαι που δεν μπορώ να σας πω κάτι πιο χαροποιό, αφού η έμπρακτη αγάπη συγκριτικά με τη φανταστική είναι κάτι το σκληρό και τρομαχτικό. Η φανταστική αγάπη διψά για άμεσο άθλο, που θα εκπληρωθεί γρήγορα, και για πάνδημη αναγνώριση. Ως προς αυτό, πράγματι, κάποιοι φτάνουν σε σημείο να δώσουν τη ζωή τους, για να μην καθυστερήσει πολύ, να συντελεστεί το γρηγορότερο, επί σκηνής, να τον βλέπουν όλοι και να τον επαινούν. Η έμπρακτη αγάπη όμως είναι μόχθος και αυτοκυριαρχία, και για κάποιους ολόκληρη επιστήμη. Αλλά προβλέπω ότι την ίδια στιγμή που με φρίκη θα βλέπετε πως, παρά τις όποιες προσπάθειές σας, όχι μόνο δεν πλησιάσατε το στόχο, αλλά απομακρυνθήκατε κιόλας, εκείνη την ίδια στιγμή, το προβλέπω αυτό, θα αγγίξετε αναπάντεχα το στόχο και θα διακρίνετε καθαρά πάνω σας τη θαυματουργή δύναμη του Κυρίου, που σας αγαπούσε πάντα και σας καθοδηγούσε μυστικά πάντα. Συγχωρήστε με που δεν μπορώ να μείνω άλλο μαζί σας, με περιμένουν. Αντίο σας.